Mugak/ Bienalaren bosgarren edizioak hiru instalazio arkitektoniko eraikiko ditu Bilbo, Donostia eta Gasteizko plaza enblematikoetan

1970 Urtarrila 1

• Mugak/ Euskadiko Nazioarteko Arkitektura Bienalak datorren udazkenean eraikiko dituen arkitektura iragankorrak aukeratu ditu, hainbat herrialdetatik iritsitako proposamenak jaso dituen deialdi arrakastatsu baten ondoren.
• ‘Etxenoi’ Bilboko Emakumeen plazan kokatuko da, berrerabilitako materialen bidez arkitektura erantzukizun kolektiboko ariketa gisa berrinterpretatzen duen proposamena.  
• Alderdi Ederreko zelaigunean, Donostiako udaletxearen aurrean, zaintza kolektiboa aldarrikatuko da, ‘Levedad y denuncia: el bordado como utopía en femenino’ proposamenari esker.  
• Gasteizen, harresi batek Andre Maria Zuriaren plaza zatituko du ‘Utopía: prohibido el paso’ proposamenaren bidez, mugak zalantzan jarriko dituena eta herritarren parte-hartzea bultzatuko duena.  

Mugak/ Euskadiko Nazioarteko Arkitektura Bienalak, Eusko Jaurlaritzako Etxebizitza eta Hiri Agenda Sailak bultzatutakoak, dagoeneko aukeratu ditu datorren udazkenean hiru euskal hiriburuetako plaza enblematikoak itxuraldatuko dituzten hiru proposamen arkitektonikoak. ‘Gazteluak airean, edo nola eraiki gaur egungo utopia’ lelopean, Arku Atlantikoaren hitzordu arkitektoniko nagusiaren bosgarren edizioak hiru arkitektura iragankor eraikiko ditu, berrikuntza, jasangarritasuna eta hiri-ingurunearekin eta herritarrekin elkarrizketa uztartzen dituztenak.

Epaimahaia joan den astean bildu zen bere erabakia emateko, eta ONSITE Mugak/ deialdiak jaso duen parte-hartze handia azpimarratu du, aldi baterako esku-hartze horien diseinuan oinarrituta: Espainia, Portugal, Italia, Brasil, India eta Hegoafrikako arkitekturako profesionalek hiru euskal plazetarako proposamenak bidali dituzte. Estatu mailan, Bartzelona, Madril, Murtzia, A Coruña, Kantabria, Oviedo, Iruñea, Valentzia, Granada, Palma eta Gironatik iritsi dira diseinuak, baita Euskaditik ere.

ONSITE Mugak/ edizio honetako hiru proiektu irabazleek ‘Gazteluak airean, edo nola eraiki gaur egungo utopia’ goiburua lantzen dute ikuspegi osagarrietatik. Elkarrekin, proposamen horiek erakusten dute arkitekturak espazio publikoa aktiba dezakeela, herritarren arteko elkarrizketa bultza dezakeela eta utopia garaikideei buruz ditugun ideiak birplantea ditzakeela.

Bilbo, hausnarketarik gabeko birgaitzearen kritika

Eztabaida-saioen ondoren, nazioko eta nazioarteko arkitekturan, diseinuan eta eraikuntzan adituak diren pertsonek osatutako epaimahaiarekin, erabakia hartuta dago. Bilbok Emakumeen plazan eraikiko du bere proposamena, Abandoko geltokiaren aurrean. Jaime Gutierrez Armendariz eta Itziar Molinero Miranda bilbotarren ‘Etxenoi’ izan da hautagai irabazlea.

Proiektuak arkitektura erantzukizun kolektiboko ariketa gisa berrinterpretatzen du. Erreformak eta esku-hartzeak ‘fast-fashion’-aren kontsumoarekin alderatzen ditu, eta etorkizun iraunkorrago baten eraikuntzan aldaketarako eragile aktibo gisa proposatzen ditu herritarrak. "Gure etxebizitzetako aldaketa asko konpainia handiek markatzen dituzte, denboraldi bakoitzean produktuak aldatuz. Gure etxeen barruan gertatzen den hori gure hiriak osatzen dituzten eraikin eta espazio publikoetara estrapolatzen da, non askok hiri-kirurgia estetikoak jasaten dituzten, baldintza garrantzitsuagoak hobetu gabe, hala nola irisgarritasuna, erosotasun termikoa edo formaren eta egituraren moldagarritasuna etorkizuneko aldaketetara", azaldu dute proposamenaren egileek.

'Etxenoi' berrerabilitako aldamio eta materialez egindako eraikuntza bat da, eta, gainera, baztertutako altzariak bildu eta erakutsiko ditu, etxebizitzen barnealdeko alderdi ukigarri eta egunerokoan zentratzeko eta arkitektura publiko orokorrarengana hurbiltzeko. Epaimahaiak nabarmendu duenez, "jasangarritasunaren, berrerabilpenaren eta hiri-berroneratzearen funtsezko kontzeptuak inpaktu kontzeptual eta funtzional handiko arkitektura bihurtzeko gaitasuna du. Ikuspegi horrek aztarna ekologikoa minimizatzen du, eta, aldi berean, egitura moldagarria eta funtzionala eskaintzen du. Etxeko ikuspegiak ahalbidetzen dituzten oihalak sartzeak dimentsio intimo eta gogoetatsua gehitzen dio proposamenari".

Bilbon, epaimahaia honako hauek osatu dute: María Arana Bienaleko komisarioak; Concha Fernández Ordoyo Eusko Jaurlaritzako Bizkaiko Etxebizitza ordezkariak; Javier Martínez Callejo Hiriko Udaleko Hiri Plangintzako zuzendariak; Miren Escartín arkitektoak, Bizkaiko EHAEOko ordezkariak; Ibon Salaberria arkitekto ospetsuak, EHUko Arkitekturako Goi Eskola Teknikoaren ordezkariak; eta Clara Hurtado arkitektoak, Habic klusterreko ordezkariak.

Arkitektura "brodatua" Donostian

Donostiako esku-hartzea Alderdi Ederreko zelaigunean egongo da berriro, udaletxearen ondoan, Bienalaren aurreko edizioan bezala. Oraingoan, Izaskun Chinchilla Architects estudio madrildarraren 'Levedad y denuncia: el bordado como utopía en femenino' izan da aukeratutako proposamena.

Diseinuak brodatua berreskuratzen du, historikoki emakumeen zaintzari eta artisau-ekoizpenari lotutako tradizioa, eta arkitektura- eta politika-tresnaren kategoriara igotzen du. Bere planteamenduak pentsamendu utopikoan emakumezko egilerik ez egoteari buruz hausnartzeaz gain, bere presentzia aldarrikatzen du hiri-eremuko berdintasunaren, justiziaren eta sormenaren aldeko borrokak sinbolizatzen dituen egitura baten irudikapenaren bidez, eta tradizioaren eta berrikuntzaren, iraganaren eta etorkizunaren arteko mugak "brodatzen" ditu. Ehun-egitura tenkatuak, forma kurbatu eta arinekoak, bere azpian hainbat jarduera har ditzake. Tentsioarekin eta gardentasunarekin jolasten du topagune iragankor eta sinboliko bat sortzeko. Gainera, 3D inprimaketako teknologia erabiliko du, jasangarritasunarekin eta Bienalaren helburuekin bat datorren ikuspegia.

Epaimahaiak "estetika, materialtasuna eta eragin kulturala uztartzeko duen gaitasun bikaina" nabarmendu du, baita “Bienalaren leloa arkitektura-proposamen guztiz esanguratsu eta gogoetatsu bihurtzea” lortu duela. “Proiektuak utopia azpimarratzen du ikuspegi feministatik, emakumeei lotutako praktika tradizionalak, brodatua kasu, etorkizun alternatiboak irudikatzeko eta eraikitzeko bitarteko izan daitezkeela ikusaraziz".

María Arana eta Clara Hurtadorekin batera, honako hauek osatu dute Donostiako epaimahaia: Pablo García Astrain Eusko Jaurlaritzako Etxebizitza, Lurzoru eta Arkitektura zuzendariak; Iñigo García Villanueva Udaleko Aniztasun, Inklusio eta Ingurumen zinegotzi ordezkariak; Tomás Valenciano arkitektoak, Gipuzkoako EHAEOren ordezkari gisa; Aitor García Indart3D kooperatibaren sortzaile eta zuzendari teknologikoak, esku-hartze arkitektonikoa babestu eta hura eraikitzeko materiala eta teknologia emango dituenak; eta Samira Aït-Mehdi arkitektoak, Bordeleko École d'architecture et de paysage eskolako arkitektoak.

Harresi batek zatituko du Gasteiz

Hiriburu arabarrak espazio publikoan instalazio bat izango du lehen aldiz Mugak/ Bienalaren esparruan. Aukeratutako proposamena Sebastián Bayo arkitekto eta artistaren 'Utopía: prohibido el paso' izan da, eta Andre Maria Zuriaren enparanzan kokatuko da. Izan ere, bitan banatuko du: mundua zatitzen duten hesiei buruzko hausnarketa eragingo duen harresia da proposamena.

Horrela, egurrezko egitura batek lau metroko altuera duen harresi bat osatuko du, gizarte eta lurraldeak banatzen dituzten zatiketa erreal eta sinbolikoei buruz hausnartzeko. Utopiaren kontzeptua bere paradoxatik jorratzen du: harresi bat eraikitzen du horien berrorien existentzia zalantzan jartzeko. Hala, proiektuak plaza enblematikoa eraldatzen du, haren joan-etorria zailduz eta ikuspegia mugatuz; herritarren parte-hartzea sustatzen duen esperientzia bat proposatzen du, harresia nahi duten bezala eragin ahal izango baitute.  

Epaimahaiak ‘Utopía: prohibido el paso’ proposamenak espazio publikoan karga sinboliko eta komunikatibo handia sortzeko duen gaitasuna nabarmendu du: "Horma, mihise bat bezala pentsatua, publikoa esku hartzera gonbidatzen du, adierazpen kolektiboaren sinbolo bihurtuz. Keinu gogoetatsu horrek mugak fikziozko eraikuntza gisa berrinterpretatzera gonbidatzen du, eta mugei eta horiek gizarte- eta lurralde-dinamiketan duten eraginari buruz hausnartzeko eskatzen dio publikoari. Esku-hartze arkitektonikoa da, espazio publikoa eraldatzeaz gain, diskurtso sozial eta kultural indartsua sortzen duena, Mugak/ Bienalaren helburuen ildotik”.

Honako hauek hartu dute erabakia, Arana eta Hurtadorekin batera: Igor Díaz de Guereñuk, berrikuntza eta hedapen arkitektonikoko proiektuen kudeatzaileak Eusko Jaurlaritzako Etxebizitza, Lurzoru eta Arkitektura Zuzendaritzan; Alfredo Bengoak, Gasteizko Udaleko Plangintza eta Proiektu Zerbitzuko buruak; Maite Apezteguía, Arabako EHAEOko ordezkariak; Unai Gorroñok, Gasteizko arkitektura iragankor hau babesten duen Egoin enpresako merkataritza eta marketin zuzendariak; Nuño Mardonesek, Nafarroako Unibertsitateko Arkitekturako Goi Eskola Teknikoko irakasleak; eta Sofia Lekkak, designboom arkitektura eta diseinuko aldizkari ezaguneko erredaktore buruak.

Proposamenak gauzatzeko baliabideak  

Hiru hirien kasuan, epaimahaiak kalitate arkitektonikoa eta espaziala, ingurunearekiko harremana, berrikuntza-maila, ingurumen-inpaktua eta bideragarritasun teknikoa baloratu ditu. Proposamen irabazleek 10.000 €-ko saria jasoko dute ordainsari moduan proiektua garatzeko eta instalazioa zuzentzeko, 50.000 €-ko exekuzio-aurrekontuarekin.

Gainera, Mugak/ Bienalarekin berriki akordatutako lankidetzari esker, hiru euskal probintzietako Arkitekto Teknikoen elkargoek lehiaketa bat antolatuko dute haien kideei zuzenduta, haien hautagaitzak aurkezteko eta hiru proposamen irabazleak gauzatzen laguntzeko.

Orain, talde irabazleek 2025eko urrian eta azaroan Euskadin haien diseinuak eraikitzeko prestaketekin hasi ahal izango dute. Bitartean, Mugak/ Bienalaren bosgarren edizioak forma hartzen jarraitzen du: datorren urtarrilaren 15ean programazioa eraikitzen jarraitzeko hurrengo aukera irekiko da. OPEN Mugak/ izenpean, jardueren deialdi tradizionala abiaraziko da. Arkitekturaren eta kulturaren inguruko eragile eta aktibistei zuzenduta dago, hainbat ikuspegitatik edizio honen gaia hausnartzen duten proiektuak garatzeko, programazio ofizialaren parte izateko.