Off Mugak/, mugarik ezagutzen ez duen arkitekturarako espazioa

1970 Urtarrila 1

Eusko Jaurlaritzaren Etxebizitza eta Hiri Agenda Sailak bultzatutako Mugak/ Euskadiko Nazioarteko Arkitektura Bienalak arrakastaz itxi du bosgarren edizioko proposamenen hirugarren eta azkenengo deialdia: Off Mugak/. Bienalaren izaera irekia eta parte-hartzailea indartzen duen prozesu honek 2025eko urria eta azaroa bitartean Bilbon, Donostian, Hernanin eta Gasteizen garatuko diren proiektuak hautatu ditu.
Epaimahaiak bereziki baloratu ditu aniztasuna, berrikuntza eta jasotako proposamenen konpromiso soziala. Jarraian, Off Mugak/ 2025 programa osatuko duten hautatutako proiektuak aurkezten dira:

1. Habitar comunitario: arquitectura rural desde la participación 
Partaidetzatik abiatuta Cooperación Comunitaria-k eta Arquitectura Sin Fronteras Euskadi-k sustatuta, proiektu honek hitzaldi bat eta argazki-erakusketa bat konbinatzen ditu arkitekturari buruz hausnartzeko, nortasunari, lurraldeari eta ingurumen-justiziari lotutako gizarte-prozesu gisa. Mexikoko landa-komunitateetako kasuen bidez, autoeraikuntza-praktikak, jakintza tradizionalak eta metodologia parte-hartzaileak nabarmentzen dira. Erauzketa-ereduak habitataren ekoizpen sozialeko proposamenekin alderatzen dira. Ikuspegiak iraunkortasuna, tokiko materialen erabilera eta lurralde-berdintasuna sustatzen ditu.

2. B (as) erri
B (as) erri proiektuak euskal baserriak hiri-inguruko testuinguruetan duen papera aztertzen du, biztanleria-gainbeheran dauden lurraldeak suspertzeko tresna gisa. Landa-ondare arkitektonikoa jasangarritasunerako eta lurralde-erresilientziarako bide gisa berrerabiltzea sustatzen du. Errehabilitazio fisikoaz gain, hainbat elementuri balioa ematen die, hala nola autosufizientziari, kudeaketa komunitarioari eta belaunaldien arteko bizikidetzari. Orainari egokitutako landa-bizitzaren eredu berri bat irudikatzea proposatzen du, iraganean sustraiak izango dituena eta etorkizunera begira egongo dena. B (as) erri lurraldea modu kolektiboan eta ahal den neurrian birpentsatzeko aukera gisa planteatzen da. Museum Cemento Rezolak eta K6 Gestión Culturalek sustatzen dute, eta Heidelberg Material, Gipuzkoako Foru Aldundia, Gordailua, Igartubeiti eta Ganchegui Studioren babesa du.

3. Arquitectura para el mañana: Hacia una Construcción Sostenible 
Hitzaldia, Gipuzkoako EHAEOko Iraunkortasun Batzordeak Donostia Sustainability Forum-ekin batera antolatua, Bruno Sauer Green Building Council España-ko zuzendari nagusiak hartuko du parte. Bertan, arkitektura jasangarriaren egungo erronkei helduko die eta eraikuntza arduratsua gidatuko duten Europako etorkizuneko irizpideak aurkeztuko ditu, eraikitako ingurunearen etorkizunari buruzko diziplina arteko eztabaida sustatuz. Jarduerak planteatzen du iraunkortasun-irizpide teknikoak eta etikoak arkitektura jasangarri eta bizigarri berriak irudikatzeko eta eraikitzeko beharrezko zutabeak direla.

4. Basamortua 
Basamortua argazki-erakusketa bat da, eta hitzaldi bat Oscar Cruz García arkitektoaren eskutik (Cruz Atelier). Basamortua aztertzen du, utopia modernoak — energetikoak, teknologikoak eta lurraldekoak — proiektatu eta porrot egiten duten lurraldea den aldetik. Basamortuko espazio erreal eta sinbolikoari buruzko hausnarketa kritikoa. Gertuko paisaia teknifikatuen irudien bidez, zalantzan jartzen da lurralde huts horiek nola bihurtzen diren huts egindako promesen agertoki. Proiektuak "Gazteluak airean, edo, nola eraiki gaur egungo utopia” leloarekin hitz egiten du, paisaiaren eraikuntza garaikidean teknika, ekologia eta utopiaren arteko mugei buruzko hausnarketa zabalduz.

5. Arquitecturas invisibles: una conversación sobre el legado de Lilly Reich 
Mahai-inguru honek arkitekturan genero-berdintasuna aldarrikatzen du, Lilly Reich-en (1885-1947) ondarea aztertuz. Autoretzaz, ikusgarritasunaz eta aintzatespen historikoaz eztabaidatzeko gunea, Municheko Unibertsitate Teknikoko Arkitektura Museoko zuzendari Andres Lepik (Architekturmuseum der TUM); Bilboko Arte Ederren Museoko kontserbatzaile buru Gilermo Zuaznabar (Bilbao Museoa); eta Donostiako Arkitektura Goi Eskola Teknikoko irakasle Ula Iruretagoiena (EHU-UPV), Laura Martínez de Guereñu Lilly Reich in Barcelona: The Materialization of a Neglected Authorship (Fundació Mies van der Rohe, 2025) eta IE Universitool Schereñuko irakaslearekin. Jarduera Laura Martínez de Guereñu liburuaren egileak berak, IE University Architecture & Desing-ek eta Mies van Der Rohe Fundazioak sustatzen dute.

6. Entretejidas en la frontera
Entretejidas en la frontera erakusketa, Monterreyko Teknologikoko Arkitektura, Arte eta Diseinu Eskolak (EAAD) antolatua, "Entretejidas. Arkitekto mexikarrak: iragana, oraina eta etorkizuna ", 2026rako aurreikusia. Muga ez da muga gisa ikusten, baizik eta lurraldean elkarri lotutako sareak eta proiektuak ikusarazteko aitzakia gisa. Azpimarratzekoa da Mexikoko arkitekto, artista, diseinatzaile eta herritarrek ekintza kolektibo, sentikor eta eraldatzaileak taxutu dituztela Mexiko eta Estatu Batuak banatzen (eta lotzen) dituen linearen bi aldeetan.Zaida Muxí Martínez, Sofía Valenzuela Fuentes, Igor Delgado Ojeda eta Alexa Valenzuela. Arkitektura Eskola, EAAD, Monterreyko Teknologikoa. 

Argazkia: Nacoko Mirador azoka, Sonora, 2023. Fernanda Canales arkitektoa. 

Sei proiektu horiek Off Mugak/ deialdian bat egiten duten begiraden, diziplinen eta testuinguruen aberastasuna islatzen dute, pentsatzeko eta arkitektura praktikatzeko modu berrietara irekitako espazio gisa duten bokazioa berretsiz. Estraktibismoaren kritikatik hasi eta memoria ikusezinak aldarrikatzeraino, iraunkortasunari, lurraldeari edo ekitateari buruzko hausnarketatik igaroz, aukeratutako proposamenek borondate komun bat partekatzen dute: arkitekturaren marjinak zabaltzea, oraina kontzientziaz, irudimenez eta konpromisoz bizitzeko.

Off Mugak/ 2025 programa plurala eta konprometitua da, arkitektura eraldaketa sozial eta kulturalerako tresna gisa balioesten duena. Egun behar ditugun airean dauden gazteluak kolektiboki eraikitzeko gonbidapena.